Што такое ідэнтычнасць? У гэтага слова шмат розных значэнняў: хто вы, адкуль вы, чым вы адрозніваецеся або падобныя на іншых. Ідэнтычнасць можа апісваць вас як асобу або як прадстаўніка групы людзей, часткай якой вы з’яўляецеся. Гэта можа быць ваш характар, індывідуальнасць, нешта, што прымушае вас вылучацца.
Ідэнтычнасць у Беларусі 1939-1944 г.
Да пачатку Другой сусветнай вайны на тэрыторыі цяперашняй Беларусі жылі прадстаўнікі розных нацыянальнасцей, уключаючы рускіх, беларусаў, літоўцаў, татараў, яўрэяў і палякаў. Паколькі сучасны заходні рэгіён Беларусі быў часткай Польшчы да 1939 года, там дамінаваў польская мова. Ідыш таксама быў шырока распаўсюджаны з-за вялікай колькасці яўрэйскіх абшчын.
Сітуацыя радыкальна змянілася на працягу Другой сусветнай вайны. У час акупацыі нацысты імкнуліся знішчыць яўрэяў. Іх планы ледзьве цалкам не ажыццявіліся.
У Савецкім Саюзе рэлігійныя вераванні знаходзіліся пад ціскам. Пашпарты змяшчалі так званую «пятую графу», якая паказвае на этнічную прыналежнасць грамадзян. Яўрэі сутыкнуліся з дыскрымінацыяй: многім было забаронена займаць некаторыя пасады, працаваць ці вучыцца ў пэўных месцах.
Хаця многія яўрэі выжылі ў Халакосце, яны не маглі свабодна дзяліцца сваімі ўспамінамі. Савецкая ідэалогія акцэнтавала ўвагу на агульнанацыянальным гераізме падчас вайны, сцвярджаючы, што ўсе грамадзяне пакутавалі аднолькава. Юдаізм і ідыш былі прыгнечаныя аж да здабыцця Беларуссю незалежнасці.
Змешванне ідэнтычнасцяў
Больш за 100 тысяч яўрэяў былі знішчаны ў Мінскім гета – адным з самых вялікіх, але цяпер так малавядомым. Да пачатку Вялікай Айчыннай вайны ў шэрагах камуністычнай партыі налічвалася нямала прадстаўнікоў яўрэйскай нацыянальнасці. Ізаляцыя яўрэяў і рассяленне іх па гета было незразумелым для мясцовага насельніцтва, бо ў тэорыі ўсе савецкія грамадзяне былі роўныя, дык чаму ж да яўрэяў немцы ставіліся з асаблівай жорсткасцю?
У той час як некаторыя грамадзяне Савецкага Саюза вырашылі супрацоўнічаць з акупацыйнымі ўладамі, іншыя супрацьстаялі ім і дапамагалі яўрэям уцякаць з гета. Жорсткасць нямецкай акупацыі патрабавала ад іх асаблівай смеласці і мужнасці.
Большая частка дамоў у Мінскім гета была драўлянай. Першапачаткова немцы планавалі, што вакол гета будзе ўзведзена сцяна – рукамі яўрэў, якія там жывуць, але гэтага так і не адбылося. У выніку замест сцяны тэрыторыя была абгароджана калючым дротам. Моладзь і і дзеці ўвесь час рызыкавалі, выходзячы за яе межы ў пошуках ежы ці зброі. Некаторым вязням гета і зусім удалося ўцячы і знайсці прытулак у лясах, уступаючы ў атрады партызан.
У Мінск на цягніках звозілі яўрэяў з Германіі і Аўстрыі. Беларускія яўрэі называлі іх «гамбургскімі». Нават нягледзячы на моўны бар’ер, было відавочна, што еўрапейскія яўрэі прыкметна адрозніваліся ў культурным плане. Мясцовыя яўрэі спрабавалі аб’яднаць намаганні для сумеснага супраціўлення, але з-за культурнай і моўнай розніцы многія з прыбылых працягвалі давяраць немцам, мяркуючы, што іх проста прывезлі на працу. Аднак для нацыстаў усе яны былі адзіныя ў адным – яны былі яўрэямі. У выніку, многія з іх былі знішчаны, ці то ў гета, ці ў канцлагеры Трасцянец, недалёка ад Мінска. У 2015 годзе памяць аб гэтых падзеях была ўшанавана ў выглядзе мемарыяла.
Вёска Парэчча: апора смеласці і спагады
Мінскае гета было жорсткім месцам. Большасць яўрэяў-вязняў Мінскага гета былі забітыя, толькі нешматлікім дапамаглі бегчы партызаны і беларусы. Для сарака яўрэйскіх дзяцей, выратаваных з гета, вёска Парэчча, паблізу Мінска, стала сховішчам аж да заканчэння вайны. Іх бяспеку забяспечвалася дзякуючы партызанам з батальёна, які размяшчаўся непадалёк, і якія абаранялі іх ад нямецкіх акупантаў і мясцовай паліцыі, у якой часта служылі калабарацыяністы. Разам з жыхарамі Парэчча партызаны клапаціліся аб выратаваных дзецях, папярэджвалі мясцовых, што праз вёску збіраюцца ісці гітлераўцы. Вяскоўцы хавалі іх у навакольных лясах і балотах.
Фашысты праходзілі праз вёску шмат разоў, але дзякуючы адважным жыхарам Парэчча яны так і не даведаліся, што там хаваюцца сорак яўрэйскіх дзяцей. Для мясцовых беларусаў гэтыя дзеці былі найперш дзецьмі, і ні ў якім разе не ворагамі – тымі, кім іх лічылі нацысты.
Культурная, рэлігійная і этнічная ідэнтычнасць не мела значэння для жыхароў Парэчча. Тое, што дзяцей так і не выдалі, было сапраўдным цудам. Гэта гісторыя пра людзей, якія ратавалі супольна. Іх дзеянні служаць узорам маральнасці, а іх подзвіг павінен быць захаваны ў гісторыі. Парэчча стала сімвалам сапраўднага адзінства і салідарнасці.
“У любы момант мы павінны быць гатовыя да непрадбачанага з’яўлення немцаў. Калі немцы прыходзілі, мы ўцякалі на балота. Пра набліжэнне да вёскі немцаў нам паведамлялі партызаны. Сяляне бралі з сабой кошыкі з пажыткамі і сыходзілі за раку на балота. Туды ж сыходзіла і Насця са мной. Узімку, калі мы сядзелі ў балоце па два-тры дні, было страшна – замярзалі.”
З кнігі Маі Крапінай «Уся вёска вартая ўзнагароды «Праведнік народаў Свету» (раздзел з кнігі «Мы памятаем, каб свет не забыўся — успаміны аб Мінскім гета»)